Ảnh minh hoạ bởi Unsplash
Tỷ phú vĩ đại Charlie Munger - cánh tay phải của Warren Buffett - từng có một câu nói kinh điển về tài chính cá nhân: "100.000 đô la đầu tiên là một thứ khốn kiếp (The first $100,000 is a bitch), nhưng bạn phải làm mọi cách để đạt được nó. Dù điều đó có nghĩa là bạn phải đi bộ ở khắp mọi nơi thay vì đi xe bus, và không ăn gì khác ngoài những chiếc phiếu giảm giá thức ăn. Bạn BẮT BUỘC phải làm được".
Phóng chiếu về thực tế thu nhập và chi phí sinh hoạt tại Việt Nam, con số 100.000 đô la đó tương đương với 100 TRIỆU ĐỒNG ĐẦU TIÊN. Quá trình tích lũy 100 triệu đầu tiên luôn là giai đoạn đau đớn, chậm chạp và tốn nhiều mồ hôi nước mắt nhất. Bởi vì lúc này, bạn chỉ có thể dựa hoàn toàn vào sức lao động thuần túy của bản thân, thay vì sự hỗ trợ của Lãi Kép. Nhưng một khi bạn đã vượt qua được cột mốc ma thuật này, 100 triệu sẽ biến thành "hạt giống" tự động nảy mầm và đẻ ra những trăm triệu tiếp theo một cách nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Phần 1: Tại Sao Chúng Ta Thất Bại Khi Tiết Kiệm? - Căn Bệnh Của Sự Mơ Hồ
Khi được hỏi về mục tiêu tài chính năm mới, 90% mọi người sẽ trả lời: "Năm nay tôi muốn tiết kiệm được nhiều tiền hơn". Và kết quả là, đến ngày 31 tháng 12, họ nhận ra mình chẳng có thêm đồng nào trong tài khoản. Tại sao?
Bởi vì não bộ con người cực kỳ căm ghét sự mơ hồ. Từ "Nhiều hơn" không có ý nghĩa gì với bộ não cả. Nó không kích hoạt được cơ chế phòng vệ chống lại những cám dỗ chi tiêu. Đứng trước một chiếc túi xách hàng hiệu đang giảm giá 50%, nếu mục tiêu của bạn chỉ là "tiết kiệm nhiều hơn", bạn sẽ dễ dàng tặc lưỡi: "Thôi mua nốt lần này, tháng sau mình tiết kiệm bù". Để chiến thắng, bạn phải áp dụng nguyên tắc thiết lập mục tiêu S.M.A.R.T (Cụ thể, Đo lường được, Khả thi, Thực tế, và Có thời hạn).
Phần 2: Bản Đồ Chia Nhỏ Mục Tiêu Đi Đến 100 Triệu
Bước 1: Tính toán thời gian và số tiền hàng tháng
Con số 100.000.000đ nghe có vẻ khổng lồ và ngộp thở. Bí quyết của mọi sự thành công là Hãy băm nát nó ra. Hãy chọn một khung thời gian thực tế với thu nhập của bạn. Nếu lương bạn 15 triệu, đừng mơ mộng sẽ tiết kiệm 100 triệu trong 6 tháng (điều đó có nghĩa là bạn phải nhịn ăn hoàn toàn). Khung thời gian đẹp nhất cho mốc 100 triệu thường là 1,5 năm (18 tháng) hoặc 2 năm (24 tháng).
- Kế hoạch 18 tháng (1,5 năm): Bạn cần tiết kiệm 5.500.000đ / tháng. Tương đương 185.000đ / ngày.
- Kế hoạch 24 tháng (2 năm): Bạn cần tiết kiệm 4.100.000đ / tháng. Tương đương 136.000đ / ngày (Bằng khoảng hai ly trà sữa, hoặc một bữa đi ăn thịt nướng).
Bây giờ, mục tiêu của bạn không còn là "ngọn núi" 100 triệu vô hình nữa, mà mục tiêu duy nhất của bạn là: Mỗi ngày thức dậy, làm sao giữ lại được 136.000đ. Đột nhiên mọi thứ trở nên vô cùng khả thi!
Bước 2: Hệ Thống Nhiều Chiếc Lọ (Sinking Funds)
Đừng bao giờ để chung 100 triệu tiết kiệm vào cùng tài khoản thanh toán sinh hoạt hàng ngày. Tiền để chung là tiền rất dễ bay hơi. Hãy mở một tài khoản ngân hàng thứ hai (tốt nhất là một ngân hàng mà bạn KHÔNG cài app trên điện thoại, hoặc cất thẻ ATM sâu dưới đáy tủ). Tài khoản này CHỈ dành cho việc nạp tiền vào. Đây chính là chiếc lọ 100 triệu của bạn.
Song song đó, bạn cần tạo thêm các chiếc lọ "phòng thủ" khác (như Quỹ bảo dưỡng xe, Quỹ quà Tết, Quỹ đám cưới). Mục đích của việc này là để khi bạn bị mời đám cưới, bạn có sẵn quỹ đám cưới để rút ra đi, thay vì phải cắn vào cái bánh 100 triệu mà bạn đang chắt bóp.
Bước 3: Sức mạnh của sự Tự Động Hóa (Automation)
Tự chủ và ý chí của con người là một nguồn tài nguyên hữu hạn, nó sẽ cạn kiệt dần vào cuối ngày sau những giờ làm việc căng thẳng. Đừng bắt bản thân phải đấu tranh tâm lý mỗi khi chuyển tiền tiết kiệm. Hãy để công nghệ làm thay bạn.
Lập ngay lệnh Tự động chuyển khoản (Auto-transfer) trên ứng dụng ngân hàng. Ngày mùng 5 công ty trả lương? Cài đặt ngày mùng 6 tự động chuyển chính xác 4.100.000đ sang tài khoản bí mật kia. Việc của bạn chỉ là sống sót trong tháng đó bằng số tiền còn lại.
Phần 3: Game Hóa Hành Trình Bằng Những Thử Thách
Tiết kiệm dài hạn rất nhàm chán. Để giữ lửa nhiệt huyết, hãy biến nó thành một trò chơi điện tử (Gamification) thông qua các thử thách ngắn hạn:
- Thử thách 30 Ngày Không Chi Tiêu Linh Tinh (No-Spend Month): Bạn chọn ra 1 tháng (ví dụ tháng 3), và cam kết CHỈ được phép chi tiền cho Nhu cầu thiết yếu (nhà, điện, nước, gạo, xăng). CẤM TUYỆT ĐỐI mọi hoạt động ăn nhà hàng, mua quần áo, xem phim, gọi trà sữa. 100% số tiền dư ra vào cuối tháng sẽ đẩy vào quỹ 100 triệu. Trải nghiệm ép xác 30 ngày này sẽ tái thiết lập (reset) lại thói quen mua sắm của bạn.
- Thử thách 52 Tuần Tích Lũy (The 52-Week Money Challenge): Tuần thứ nhất bạn cất ống heo 50k. Tuần thứ hai 100k. Tuần thứ ba 150k... và cứ thế tăng dần. Đến tuần thứ 52, con số tiết kiệm sẽ cực kỳ ấn tượng. Rất nhiều ứng dụng tài chính như Timo, Finhay đã tích hợp sẵn tính năng này.
- Quy tắc "Chờ 48 tiếng": Mỗi khi bạn ngứa ngáy muốn mua một món đồ không cần thiết (Ví dụ đôi giày sneaker mới giá 2 triệu), hãy bỏ nó vào giỏ hàng Shopee và ĐÓNG APP. Bắt buộc bản thân phải chờ đúng 48 giờ đồng hồ sau mới được phép bấm nút Thanh toán. 90% trường hợp sau 2 ngày, cơn bốc đồng do Dopamine tạo ra sẽ biến mất và bạn sẽ hủy đơn hàng đó. Bạn vừa cứu được 2 triệu đồng.
Phần 4: Sống Chung Với Những Bước Lùi
Trong hành trình 2 năm, chắc chắn sẽ có lúc bạn thất bại. Một tháng nào đó chiếc xe của bạn vỡ lốc máy tốn 5 triệu, hay bạn bị sâu răng phải đi chữa tủy tốn 3 triệu. Bạn đành phải dùng lẹm vào số tiền 4 triệu dự định cất đi tháng đó. Số tiền mục tiêu bị chững lại.
Lúc này, cảm giác chán nản cùng cực sẽ xâm chiếm: "Đằng nào cũng phá vỡ kỷ luật rồi, thôi tiêu nốt cho đỡ buồn, tháng sau làm lại từ đầu". Đây gọi là hiệu ứng tâm lý "What the hell effect" - Phá cho chót. Xin đừng sập bẫy. Hãy dịu dàng với bản thân mình. Trượt chân một tháng không có nghĩa là cả kế hoạch của bạn sụp đổ. Đơn giản là kéo dài thời gian hoàn thành mục tiêu thêm 1 tháng. Kỷ luật không phải là sự hoàn hảo không tì vết, kỷ luật là khả năng đứng dậy ngay lập tức sau khi ngã.
Lời kết:
Ngày mà tài khoản của bạn chạm mốc 100.000.000đ, có thể sẽ không có pháo hoa, cũng chẳng có ai vỗ tay chúc mừng. Bạn vẫn đi làm và ăn đĩa cơm bình dân như mọi ngày. Nhưng sâu thẳm bên trong, bạn biết mình đã bước sang một đẳng cấp hoàn toàn khác. Sự tự tin của bạn sẽ tăng vọt, cái lưng của bạn thẳng hơn khi đi ngang qua phòng làm việc của người sếp khó tính. Bạn đã chứng minh được mình có khả năng kiểm soát ham muốn, vượt qua cám dỗ và trì hoãn sự thỏa mãn hiện tại vì một mục tiêu lớn lao. Khi đã có 100 triệu làm vốn, bạn đã chính thức có trong tay tấm vé để bước vào sân chơi thú vị nhất của giới tài chính: Đầu tư sinh lời và tận dụng sức mạnh Lãi Kép.
